Mercuriusovergang (9 mei 2016) - een 'mini' zonsverduistering


Op 9 mei 2016 trok de planeet Mercurius voor de zon langs. Dit gebeurt ongeveer 13 keer per eeuw, en altijd rond 8 mei of 10 november. De vorige keer dat dit zichtbaar vanuit Nederland was, was op 7 mei 2003, en de volgende keer dat het hele verschijnsel van begin tot einde vanuit Nederland zichtbaar zal zijn is op 7 mei 2049. Op 11 november 2019 is er weer een Mercuriusovergang. Deze zal gedeeltelijk vanuit Nederland te zien zijn. Na de Venusovergang op 8 juni 2004 is dit de tweede keer dat ik een planeet voor de zon zag.

Leden van de Koninklijke Vereniging voor Weer en Sterrenkunde afdeling Noord Drenthe hadden met elkaar afgesproken om deze overgang vanaf een veld in Kienveen te observeren, en ze hadden een varieteit aan telescopen meegenomen. Ik zelf had mijn 'oude' Canon 30D met zoomlens en extender bij me. Dit gaf een brandpuntafstand van 280 mm, en was net genoeg om Mercurius als klein stipje op de zon te fotograferen. De Mercuriusovergang begon om 13:12 en duurde tot 20:42.
 


Het kleine stipje is de planeet Mercurius. De linkerfoto is gemaakt om 13:33, de rechter om 14:51. Midden op de zon is nog een zonnevlek zichtbaar. Een zonnevlek is een relatief koel gebied op de zon van 3000-4200 °C, terwijl de rest van het zonneoppervlak ongeveer 5500 °C is. De diameter van Mercurius is ongeveer 4900 km, terwijl de diameter van de zon 1,4 miljoen km is. De afstand van Mercurius tot de zon in 83 miljoen km, en de afstand tot de aarde 69 miljoen km. Hierdoor is de schijnbare diameter van Mercurius ongeveer 1/160e van de diameter van de zon.
 

Bob met zijn mooi Starfire telescoop met zonnefilter. Door deze telescoop was Mercurius als een echte bolletje voor de zon te zien..
 
Een andere manier om zonsverduisteringen en planeetovergangen te observeren is door middel van projectie. Hierbij wordt het beeld van de zon op een scherm geprojecteerd. Bij deze methode wordt geen zonnefilter gebruikt. Het stipje linksboven is de planeet Mercurius.



In de loop van de middag ben ik naar huis gegaan, en heb mijn Coronado PST zonnekijker opgesteld. Met deze kijker zie je de chromosfeer van de zon in H-alfa licht met een golflengte van 6563 ångström (656,3 nanometer). De chromosfeer is de laag op de zon net boven de fotosfeer, die het felle wit-gele zonlicht produceert dat we normaal zien.
 

Hierboven een foto die ik met een compact camera door het oculair van de Coronado zonnekijker gemaakt heb. Door de 'scheve;' stand van de kijker lijkt Mercurius zicht op een hele andere plek te bevinden als bij bovenstaande fotos. Rechtsonder is aan de rand van de zon nog een zonnevlam of protuberans te zien.
 

Hierboven het pad dat Mercurius over de zon volgde. Omdat vele telescopen links-rechts en/of boven-onder verwisselen
is dit pad niet altijd te herkennen op foto's.

                       Overzicht Mercuriusovergangen 1901-2050 

                           Date       Universal    Separation*     
                                        Time    (Sun and Mercury)

                        1907 Nov 14     12:06         759"     
                        1914 Nov 07     12:02         631"     
                        1924 May 08     01:41          85"     
                        1927 Nov 10     05:44         129"     
                        1937 May 11     09:00         955"     
                        1940 Nov 11     23:20         368"     
                        1953 Nov 14     16:54         862"
                        1957 May 06     01:14         907"      
                        1960 Nov 07     16:53         528"      
                        1970 May 09     08:16         114"     
                        1973 Nov 10     10:32          26"     
                        1986 Nov 13     04:07         471"     
                        1993 Nov 06     03:57         927"     
                        1999 Nov 15     21:41         963"     (graze)
                        2003 May 07     07:52         708"     
                        2006 Nov 08     21:41         423"     
                        2016 May 09     14:57         319"     
                        2019 Nov 11     15:20          76"     
                        2032 Nov 13     08:54         572"     
                        2039 Nov 07     08:46         822"     
                        2049 May 07     14:24         512"     

          * distance (arc-seconds) between the centers of the Sun and Mercury

Bron: http://eclipse.gsfc.nasa.gov/transit/transit.html

terug